|
| TRENERZY: |
|
|
Grzegorz Halkiew
trener NLP certyfikowany przez Stowarzyszenie Trenerów NLP w Polsce
Czytaj dalej...
|
|
|
HOME: |
|
|
|
SZKOLENIA: |
|
|
|
SZKOLENIA EFS: |
 |
TERAPIE: |
|
|
|
GALERIA: |
|
|
|
INNE: |
|
|
|
BIULETYN: |
|
|
|
|
|
|
|
Mapa NLP Hipnoza Tantra Bibliografia Szkolenia Sklep Artykuły |
|
Przygoda z komunikacją. Bateson, Perls, Satir, Erickson. Początki NLP.
Wolgang Walker
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2001
Minione dziesięciolecia przeżyły wzrost badań na obszarze ekstrawagancko brzmiącego zagadnienia "Programowania Lingwistycznego", które wzbudziło uwagę szeroko poza kręgiem fachowców. Ostro zwalczane i entuzjastycznie witane NLP nie da się dziś pominąć w wielu dziedzinach życia. Nawet średniej wielkości księgarnie prowadzą własne działy z literaturą NLP. Dziennikarze wykazują wzrost zainteresowania tą tematyką.
Równocześnie ta historia sukcesu spowodowała zamieszanie w kręgach odbiorców z wielu dziedzin. Są tu osoby zajmujące się psychoterapią i doradztwem, prowadzące seminaria dla ezoteryków, treningi dla osób z kręgów gospodarczych i administracji publicznej, a także szkolenia przeznaczone dla lekarzy, nauczycieli i usługodawców prezentowane pod nazwą NLP. To także prosto przykrojone poradniki, i spektakularne sceniczne show niektórych trenerów rozwoju osobowości przeszkolonych w dziedzinie NLP. Nie dziwi, zatem fakt wzrastającego zamieszania, jakie opanowuje media w tej dziedzinie.
Jeżeli dotychczas osąd opiniotwórczych periodyków wypadał raczej pomyślnie, to z czasem klimat wokół tego kierunku zaczyna nabierać ostrości. Coraz częściej przyzwyczajonym do sukcesu wyznawcom NLP wiatr wieje w oczy. Zaznacza się przy tym, iż wątpliwości dotyczą także etycznej integralności NLP:
czym jest NLP?,
jakie wartości i postawy ludzkie są przenoszone poprzez NLP?
kto stosuje NLP i w jakim określonym celu?
Pytania, które nie bez przyczyny stawiane są, przez coraz krytyczniej nastawioną publiczność.
Przeważająca cześć krytyki kieruje się przeciw występującym złotoustym obietnicom.
Niektórzy z oferujących zbyt głośno zachwalali możliwość cudownych przemian działających ze szczególną siłą. Sukces zawodowy i miłość są gwarantowane i...
Zapomniano jednak zbyt często, iż NLP jako takie nie skutkuje. Dopiero osobowość stosującego tą technikę, która zorganizuje swój styl zachowań wedle zasad NLP, tchnie ducha w martwy szkielet technik i metod. Jakimże cudem jest zatem fakt, że potencjalnie osiągane, a faktycznie uzyskane rezultaty są oddalone często o całe mile od siebie.
Obok wyrzutu dotyczącego nieokiełznanej hybrydy, głośnym jest przypuszczenie, iż poprzez naukę NLP można narzucić innym własną wolę. Wyobrażenie "ukrytego zakotwiczenia" i poprzez nie bycia manipulowanym wprawia wielu krytyków w stan niepokoju. Ale także w ramach samej scenerii wyczuwalne są rysy. "Bezduszni doradcy" oraz żądni sukcesu "Yuppies" kłócą się o właściwą drogę. Debaty związane z Anthony Robbinsem ( i jego trampoliną pt."Batelband' dosł. tom porad) pokazują jak dwuznacznie widziane są niektóre sprawy. To dostateczny powód, aby zachowując spokój zbadać kilka teorii rozwoju z ostatniego ćwierćwiecza.
Początki programowania neurolinawistycznego.
Początki NLP sięgają roku 1972. Grupa młodych badaczy usiłowała zbadać potencjał ludzkich możliwości. Osią ich pracy badawczej były niezwykłe idee dwóch naukowców, których prace miały otworzyć nowe horyzonty?
Richard Bandler - niezmordowany motor i napęd projektu badawczego miał wtedy 22 lata. Studiował matematykę i informatykę na University of California w Santa Cruz. Od dłuższego czasu zainteresowany był współczesną psychoterapią. Poprzez swoją znajomość z Robertem S. Spitzeem, Prezesem Domu Wydawniczego Science&Behavior Books (Palo Alto), miał już wcześniej możliwość osobistego zetknięcia się z kilkoma koryfeuszami tego fachu. Stąd też mógł uczyć się niejako z pierwszej ręki.
John Grinder - najpierw Supervisor, potem partner Bandlera w jego poszukiwaniach pracował jako asystent profesora lingwistyki pod kierunkiem znanego antropologa Gregory Batesona w Kresge College przy tej samej uczelni. W swojej młodości pracował dla CIA. Miejscami jego działania były Niemcy, Włochy i Jugosławia. W chwili swego spotkania z Bandlerem opracowywał podręcznik lingwistyki przeznaczony do publikacji. Przedmiotem opracownia była gramatyka transformacyjna Noam Chomskiego. Wraz z Leslie Cameron, Judith de Lozier, Frankiem Pucelikiem, Buronem Lewi w ciągu kilku lat rozwineli podstawy NLP (1).
Judith de Lozier współodkrywczyni od pierwszej godziny, opisała początek "projektu badawczego NLP" :
"Dziedzina ta znana pod nazwą NLP, rozpoczęła właściwie jeszcze przed otrzymaniem nazewnictwa wraz z grupą osób pracujących interdyscyplinarnie. Osoby te motywowane były poprzez to, iż ciekawiło je w ten sam sposób, jak to się dzieje, że się uczymy, posiadamy wiedzę i komunikujemy się, jak się zmieniamy i w jaki sposób możemy wpłynąć na formowanie procesu zmian. Istniały grupy, które spotykały się w kręgu kuźni University of California w Santa Cruz (UCSC). Ciężar badań polegał na dyskusjach, badaniach i mierzeniu procesów, oraz sposobie dekodowania własnych subiektywnych przeżyć. To był stosunkowo nowy campus uniwersytecki, a na uniwersytecie panowało przekonanie, że może powstać coś interdyscyplinarnego. Miałam uczucie, iż ułatwiło to powstanie NLP" (2).
Nieudane badania w dziedzinie psychoterapii.
Zainicjowanie badań nad projektem nadeszło z akademickich kręgów badań terapeutycznych. Tutaj od końca lat 5O-tych próbowano uchwycić czynniki wpływające na psychoterapię. Zajmując się jednak nimi w zbyt ściśle naukowy sposób nie można było wykazać wyników znaczących w praktyce. Te nieudane próby były ściśle związane z założeniami badaczy akademickich: najpierw klasyfikowano w sposób abstrakcyjny możliwe wielkości wpływu. Te zmienne były następnie izolowane i badane w ramach eksperymentalnych. Studia empiryczne powinny pozwolić w ten sposób na sporządzenie wniosków końcowych na temat działania poszczególnych elementów. Przeważnie wyniki tego rodzaju eksperymentów całkiem zgodnie z tradycją dokładnych badań z dziedziny biologii, sformułowane były w formie statystycznie przekazanych wartości liczbowych. Stąd też badania te prowadziły jedynie do powstania swobodnych zbiorów doświadczeń, które nie wykazywały żadnych związków zachodzących między sobą, a nadających się do wykorzystania. Zbadano co prawda wiele zmie
nnych wpływów, ale zaniedbano sformułowania wyników w taki sposób, aby mogły być pomocne dla praktyki terapeutycznej.
Badania Grupy Palo Alto i MRI
O wiele bardziej obiecujące były badania Gregory'ego Batessona. Od lat 3O-tych badał znaczenie wpływu komunikacji na ludzkie przeżycia i zachowania w ramach studiów transstrukturalnych . Od końca lat 4O-tych starał się coraz bardziej o przedyskutowanie teorii praktyki psychoterapeutycznej w ramach cybernetycznie skonstruowanej teorii komunikacji. W 1956 roku udało się mu sporządzić projekt najnowszego sposobu oceny wraz z psychiatrami Jayem Halleem i Donem D. Jacksonem oraz chemiotechnikiem Johnem H. Weaklandem. Teoria ta umożliwiła zrozumienie choroby psychicznej - schizofrenii jako rezultatu destrukcyjnego wzorca interakcji (4). To osławione ujęcie - jako hipotezy "Double-Bind" - stanowiło zarazem punkt wyjścia dla kierunku psychoterapii, który znany jest dziś pod pojęciem "terapii rodzin" i jako taki mocno zakotwiczony w polu psychologii klinicznej (5).
W roku 1958 Don Jackson spotkał po raz pierwszy Virginię Satir. Była wtedy jedną z pierwszych terapeutek pracujących z pełnymi rodzinami. Wielu terapeutów rodzinnych pierwszej generacji było jej uczniami. Wspólnie z Julesem Riskinem , Jacksoni założyli w Palo Alto w 1959 roku Mental Research Institute ( MRI ).
W Instytucie zamierzano badać związek między stanem zdrowia, a stanem choroby oraz zająć się rodzinnymi wzorcami interakcyjnymi w oparciu o projekty systemowe. Bateson, Haley i Weakland przejęli funkcje doradcze. Prawie dwa lata później do tej grupy dołączył Paul Watzlawick. Zainspirowany genialnymi interwencjami hipnoterapeuty Miltona Ericksona i pracami pionierskimi rozpoczął starania nad opracowaniem podstawowych założeń strategii terapeutycznej. Kierowano się przy tym mocno projektami teoretycznymi z dziedziny matematyki, logiki formalnej, cybernetyki, teorii informacji i biologii. Najważniejsze sukcesy badań opublikowano w 3 książkach, które po dzień dzisiejszy zaliczane być mogą do klasyki kierunku (6).
Nowe zastosowanie wprowadzone przez Bandlera i Grindera
Bandler i Grinder sięgnęli po te prace i rozszerzyli je o najnowsze podejście. Wrócili do bezpośrednich interakcji zachodzących miedzy terapeutą, a klientem i uczynili je ośrodkiem swego zainteresowania. Ich celem było odkrycie sposobu działania, tak jak czynili terapeuci odnoszący sukces. Ruprecht Weerth opisał koncepcyjne położenie wyjściowe wynalazców NLP:
"Istnieje. . . wielka liczba szkół psychoterapeutycznych i pojedynczych metod. . . większość metod terapeutycznych wskazuje na podobne wyniki sukcesów, jednakże w poszczególnych przypadkach nie można przewidzieć wyniku ze stu procentową pewnością, a na pewno w takim wymiarze jak obiecuje to u podłoża leżąca teoria i metoda. Terapeuci, pracujący za pomocą tej samej metody, osiągają swoje cele terapeutyczne, także wtedy, gdy wszystko robią wedle "podręcznika", tylko w bardzo zróżnicowanym wymiarze. Widocznie, tak wnioskowali Bandler i Grinder, sukces w terapii polega nie tylko wyborze postępowania, a jest także uzależniony w dużym stopniu od danego terapeuty, stosującego daną metodę. Jeżeli rzeczywiście to ma miejsce, to terapeuci odnoszący sukcesy dysponują zdolnościami komunikacji i sposobami zachowań, których nie zawiera obligatoryjnie obrany model terapii i dlatego też wyszkolenie w tym sposobie działania nie może zostać dokładnie wyuczone. Podstawowym celem Bandlera i Grindera stało się zbadanie tych nie
świadomych, lub tylko częściowo uświadamianych zdolności komunikacyjnych i sposobów zachowań psychoterapeutów odnoszących sukcesy. Uwzględniono także ich przynależność do rożnych szkół i usystematyzowania tych doświadczeń z podziałem na wspólne podstawowe reguły i wzory, oraz dokonanie porównania, tak aby w ten sposób ustalić właściwe czynniki działania terapii odnoszących sukces i przekazać wyniki tych badań innym".
Punktem wyjścia odkrywców NLP była zatem próba odkrycia typowych efektywnych wzorców komunikacyjnych ludzi. Ich opis winien umożliwić wyuczenie zdolności terapeutycznych i uczynienie ich możliwymi do nauczenia się. Bandler i Grinder studiowali w tym celu zachowania komunikacyjne trzech wyróżniających się mistrzów swego fachu : Fritza Perlsa (Terapia Gestalt), Virginii Satir (Terapia Rodzin) i Miltona H. Ericksona (Terapia Hipnotyczna).
Cybernetyczna teoria komunikacji Batesona, jego rozróżnianie między komunikacją werbalną i niewerbalną, lingwistyczne teorie Chomskiyego i Korzybskiego i koncepcja "systemów reprezentacyjnych" tworzą matrycę opisu dla tego, co dzieje się między terapeutą a klientem. Interesowano się przy tym jedynie stroną techniczną umiejętności Perlsa, Satir i Ericksona. Ich przekonania etyczne i wartości humanistyczne, zaangażowanie i wizje zostały im wybaczone - była to decyzja pociągająca za sobą następstwa.
Bandler i Grinder skoncentrowali się najpierw na analizach lingwistycznych wzorców mówionych Perlsa, Satir i Erickona. Potem przeszli do opisu swojego niewerbalnego zachowania. Tym samym badanie subiektywnego przeżycia zaczęło w zwiększonym stopiu odgrywać główną rolę. Powołując się na Millersa, Galantersa i Pribramsa i "Model T.O.T.E." - badacze metody NLP stworzyli na koniec "koncepcję strategiczną".
Teraz byli w stanie opisać dokładnie i zrozumiale w formie modeli strukturalnych najważniejsze procesy ludzkiego postrzegania, subiektywnego przetwarzania informacji, sterowania działaniami i komunikacji. (9)
"Black Box" behawiorystów została otworzona, ale czy tym samym nie otwarto puszki Pandory?
W trakcie badań zainteresowania poznawcze Bandlera i Grindera kierowały się coraz bardziej ku dziedzinie ogólnego dekodowania i wpływu ludzkiej subiektywności. Psychoterapia - rozumiana jako odcyfrowanie i zmiany nieświadomych wzorców zachowań i przeżyć ("programy neurolingwistyczne") - odsłoniła się przy tym w większym wymiarze jako jedynie częściowe pole zastosowań tych modeli. Tylko sprawą czasu było odkrycie, że modele NLP mogą być przeniesione także na inne dziedziny. Ale jeszcze nie dokonano w pełni tego kroku.
Rozwój kierunku do roku 1997
Na bazie swoich ówczesnych odkryć Bandler i Grinder rozwinęli metody zmian terapeutycznych, które wykazały skuteczność dotychczas niemożliwą do osiągnięcia. Po raz pierwszy był to sukces terapeutyczny. Nawet jeżeli był uzależniony od kunsztu stosującego, stał się wymierzalny i powtarzalny. Meta model i model Miltona, strategie raportowe i techniki kotwiczenia, metody reframingu oraz praca strategiczna były częściami tego puzzle, które uzasadniało renomę NLP jako "wyjątkowej metody terapeutycznej".
W kręgu sceny terapeutycznej informacje rozbiegały się jak płonący ogień. Publiczne seminaria NLP, które oferowano od roku 1976 były rezerwowane na długo przed terminem ich rozpoczęcia. Utrafiono w problem naszych czasów; miotaniu się starych obciążeń duchowych - powiedziano nie. Poszukiwana była szybka i świadoma celu zmiana. Po raz pierwszy wydawało się możliwym, aby ograniczające wzorce przeżyć i zachowań zastąpione zostały z niespotykaną dotychczas prostotą i elegancją przez korzystniejsze nawyki. Praca psychoterapeutyczna otrzymała tym samym kierunek działań, który dopuszczał jasne kryteria sukcesu i błędów. John O. Steves alias Steve Andreas - dawny psychoterapeuta metody Gestalt i trener NLP drugiej generacji - wyartykułował związaną z tym euforię:
" Za pomocą założeń NLP możecie Państwo opisać wystarczająco dokładnie każdą ludzką aktywność, aby móc szybko i bez wysiłku wprowadzić wiele głębokich i trwałych zmian. Kilka specyficznych przykładów tego, czego możecie się Państwo nauczyć:
(1) fobie i inne nieprzyjemne reakcje uczuciowe wykurować w ciągu jednej godziny,
(2) dzieciom i dorosłym z 'zaburzeniami procesu uczenia się"( literowanie- i trudności w czytaniu itd.) udzielenie pomocy przy przekroczeniu ich ograniczeń- często w sposób krótszy niż jedna godzina,
(3) nawyki których sobie nie życzymy można eliminować w ramach kilku posiedzeń ,palenie, picie, nadmierne objadanie się, bezsenność itp.,
(4) interakcję par, rodzin w ramach organizacji można tak zmienić, że staniecie się Państwo bardziej zadowoleni i produktywniejsi,
(5) wiele kłopotów natury somatycznej można wyleczyć na kilku posiedzeniach - nie tylko przeważnie u tych, którzy ocenieni zostali jako osobowości "psychosomatyczne", ale także u kilku innych.
Są to poważne stwierdzenia - doświadczeni praktycy NLP mogą uzasadnić je za pomocą solidnych widocznych wyników ". (10)
Jednym z najbardziej znanych osiągnięć NLP było bez wątpienia bezwzględne uznanie ludzkiej subiektywności. Uznając przeżycie subiektywne zarówno w jego formie wyrazu jak i całym bogactwie normowania i stereotypy spotkały się z negacją. Tym samym klient, przynajmniej do pewnego stopnia, został ochroniony przed systemami przekonań i interpretacji terapeutów wynikających z różnych szkół. Bandler, Grinder i Satir zauważyli w jednym z wcześniejszych podstawowych dzieł nt. NLP iż:
"Wiele modeli terapeutycznych pozwalało się w przeszłości kierować wyobrażeniem idealnego człowieka, co prowadziło w koncepcji postępowania do zmian osobowości idących w kierunku tego wyidealizowanego obrazu. Przekonani jesteśmy o tym, że nie istnieje żaden ogólnie obowiązujący model ludzkiej istoty, że o wiele bardziej każdy człowiek nosi w sobie wyobrażenie swego idealnego obrazu. Przekonanie o jedyności ludzkiego indywiduum napełnia nas radością. Odzwierciedla intencje naszej terapii i znajduje się w zgodności z wynikami badań nowoczesnej biologii". (11)
W sumie przypadek stosowania dawnego NLP - był nierzadko poprzez silny wpływ Satir, która przez całe lata współpracowała ściśle z Richardem Bandlerem i Johnem Grinderem, pierwszą możliwością otwarcia przetartych dróg do uśmierzenia cierpienia. Przy tym akcentowano urzeczywistnienie samego siebie, gdzie granice i integralność innych zostały zapewnione. Staranne wyważenie wszystkich interesów intrapsychicznych i interpersonalnych stało się motywem przewodnim działania terapeutycznego.
Czasokres po roku 1978
Pod koniec lat 7O-ych zaczęto przenosić stworzoną technologię także do innych dziedzin. Badano teraz procesy myślowe osób, które poprzez wybitne osiągnięcia zwróciły na siebie uwagę: genialny mistrz szachowy i fizyk, artysta i nauczyciel oraz najlepszy sprzedawca i liczni mistrzowie w innych dziedzinach. Analizowano strategie komunikacji i kreatywności, modelowane były procesy motywacyjne i procesy decyzyjne. Wynikająca z tego wiedza była oddana do dyspozycji w ramach otwartych Workshops i bieżących publikacji innych badaczy.
Rozszerzone konteksty zastosowania NLP leżały dawniej w kręgu służby zdrowia, w szkołach i w dziedzinie wychowania. Także wojsko i gospodarka wykazały wkrótce swoje zainteresowanie: piloci i strzelcy wyborowi, treningi kierowania i negocjacji, dobór kadr, Team-Building i rozwój organizacji. Także reklama i sprzedaż oferowały bogate możliwości zastosowań. We wszystkich tych dziedzinach rozwijające się NLP demonstrowało, w jaki sposób można osiągnąć systematycznie wysokie wyniki poprzez zastosowanie nowej technologii. Przy tym pod wpływem Batesona zwracano równocześnie baczną uwagę na związki systemowe.
Niewiarygodny sukces NLP miał także swoją ciemną stronę. Osobiste interesy firmowe i zawodowe obciążenia prowadziły do masowo występujących napięć. Upowszechniał się sposób myślenia konkurencyjnego . Bandler i Grinder dostrzegali coraz częściej, że scena jest zbyt mała dla nich obydwu. Także inni członkowie grup poszli swoimi drogami. Dawna grupa rozpadła się. Coraz częściej odkrywano nowe obszary zastosowań i na koniec nauczano NLP w zmieniających się związkach partnerskich na całym świecie.
"Power - NLP" Anthony'ego Robbinsa
W połowie lat 80 tych na scenę wkroczył Anthony Robbins. Winien był gruntownie zmienić oblicze NLP. Mając 24 lata, znajdował się u progu nieprawdopodobnej kariery. Był to oddziałujący na media cocktail z nieprawdopodobnego talentu, samodzielnie zdobytego bogactwa i wystawionego na widok publiczny zaangażowania socjalnego, co uczyniło go w krótkim czasie jednym z najbardziej znanych przedstawicieli NLP. Robbins przyczynił się ogromnie do popularyzacji NLP. Jego wpływ zaznaczył się jednak także w miejscu rozejścia się dróg, na którym NLP straciła swoja niewinność i padła ofiarą swojej po większej części naiwnej strategii optymalizowania.
Posłanie Robbinsa krążyło wokół określeń "Power" (oznaczającego osobistą siłę i władzę) i "Success" (sukces). NLP służyło mu przede wszystkim do tego, aby modelować szczytowe osiągnięcia i wykorzystywać je dla samego siebie. Z biegami po rozżarzonym ogniu i budzącymi sensację występami w mediach, w sprzedawanych na całym świecie bestsellerach i spektakularnych masowych wystąpieniach oznajmiał on swoją wersję amerykańskiego snu:
"Patrzcie tutaj! Wszystko jest możliwe, jeżeli tylko tego rzeczywiście chcecie."
No cóż, zastosowanie NLP celem uzyskania zawodowego i finansowego sukcesu nie jest w żadnej mierze niestosowne. Dlaczego, można postawić sobie pytanie, NLP nie miałoby służyć po temu, aby samemu żyć szczęśliwie i odnosić sukcesy?
A jednak rodzaj i sposób recepcji NLP w wydaniu Robbinsa stanowi okazję do poważnych przemyśleń. Strategia optymalizacji Robbinsa przypomina strukturalnie w wielu elementach ideologiczne zadania społeczeństwa industrialnego nastawionego na maksymalizację profitu. Kilka sloganów w tonie tak charakterystycznym dla jego wystąpień: "Obudź w sobie olbrzyma!", "Przekrocz swoje granice!", "Przejmij kontrolę nad swoim życiem!", "Pracuj nad swoimi uczuciami !","Podwyższaj swoją wydajność! " "Maksymalizuj swoje zdolności !","Potrój swój dochód", "Bądź panem swego losu!". Wszystko, tak brzmią jego obietnice, jest możliwe, jeżeli procesy wewnętrzne i (komunikatywne) zachowanie będą nastawione perfekcyjnie i w pełni na osiągnięcie specyficznych celów. Obciążające myślenie? Jasny przypadek dla reframe. Hamujące przekonania ? Nie stanowią żadnego problemu, należy je po prostu wymienić na korzystniejsze przekonania. Wartości sabotujące sukces? Najwyższy czas po temu, aby zastąpić je innymi. Człowiek traktowany jako w dowoln
y sposób kształtowana struktura psychiczna, tu przykręcić śrubkę, tam wymienić kółko zębate i już Clark Kent stanie się supermanem. Przy tym Robbins nie daje w żaden sposób szansy egomańskiemu dążeniu do sukcesu. Przeciwnie wykazuje ciągłe starania, aby utrzymać obudzoną miłość i altruizm. Sam powołał do życia liczne programy charytatywne. A mimo to - pozostaje wrażenie dyskomfortu. Zbyt łatwa wydaje się jego czysta fascynacja wpływami, władzą i sukcesem jako miernik wszystkich rzeczy. Pisze on np. tak:
"Proszę pomyśleć o ludziach, którzy zmienili nasz świat: John F. Kennedy, Thomas Jefferson, Martin Luther King Jr. , Franklin Delano Roosevelt, Winston Churchill, Mahatma Ghandi. Lub proszę pomyśle ć- z dalece bardziej niewygodnymi odczuciami - np. o Hitlerze. Wszyscy ci mężczyźni mieli jedną cechę wspólną - byli mistrzami komunikacji. Wiedzieli w jaki sposób przekazać swoje wizje, zarówno jeżeli chodziło o to aby transportować ludzi w kosmos, czy też o stworzenie Reichu ślepej nienawiści. Przekazać innym z tego rodzaju wszechstronnością wizje, iż miały one wpływ na to jak masy ludzkie myślały i działały. Poprzez władzę w komunikacji zmieniały świat. Czy nie jest to dokładnie to samo, co wyróżnia Spielberga, Springsteena, Iacoccę, Fondę lub Reagana od innych ludzi?" (12)
Wątpliwa jest też naiwna perspektywa, którą Robbins przyjmuje w swoich rozważaniach. Konstelacje politycznej władzy, twarde interesy gospodarcze i konflikty socjalne pozostają nienaświetlone. Wieczna iluzja amerykańskiego snu ignoruje także tutaj prostą prawdę, iż na szczycie nie ma miejsca dla wszystkich!
A tak w ogóle jak wyglądałby świat, w którym ludzie jeszcze bardziej dążyli by do osiągnięcia maksymalizacji pieniądza, wpływów i statusu? Czy tym samym na innym poziomie nie reprodukuje się pomyłki, obiecującej współczesne zagrożenie globalnej równowagi? Czy Gregory Batteson duchowy ojciec idei "ekologii NLP" nie ostrzegał już wcześniej przed fatalnym małżeństwem między krótkowzrocznym "świadomym ustalaniem celów" a perfekcją napędzanej "technologii" ? W wykładzie wygłoszonym w roku 1968 wyraził to tak:
"Świadomość. . . jest organizowana w celu ustalania celów. . . , nie po to aby postępować i żyć w oparciu o przesłanki największej mądrości, tylko po to, aby postępować najkrótszą logiczną drogą, lub drogą pewnych reguł, aby osiągnąć to, co chciałoby się uczynić następnie: np. kolacja...sonata Beethovena...lub seks. Przede wszystkim mogą to być też pieniądze i władza. Świadomość i ustalanie celów są przynajmniej od miliona lat charakterystyką ludzi, i mogą nam towarzyszyć o wiele dłużej... Możecie zatem Państwo stwierdzić "Po co łamać sobie tym głowę?" Co sprawia mi jednak troskę, to rozszerzenie starego systemu o nowoczesną technologię. . . świadome ustalanie celów ma oto władzę, równowagę ciała, społeczeństwa i świata biologicznego wokół nas i rzucenie tego wszystkiego razem ... Jeżeli postąpić wedle wskazówek "Common sense " to dla świadomości, będzie się chciwie efektywnym i niemądrym- przy czym słowo "mądrość". . . używam w rozumieniu poznania i prowadzenia przez wiedzę wokół systemowej natury stworze
nia. Brak systemowej mądrości mści się zawsze." (13)
To, tak wyraża to Batteson, dotyczy także obchodzenia się człowieka z innymi i sobą samym. Z naciskiem ostrzega on przed niebezpieczeństwem przeceniania samego siebie i nęcącym osiąganiu spraw w krótkim czasie. Pisze o tym tak:
"Odpowiednio w zakresie psychiatrii rodziny występuje system cybernetyczny. . . a gdzie występują choroby systemu, to członkowie obwiniają się zwykle o to nawzajem lub czasami siebie samych czynią za to odpowiedzialnymi. W rzeczywistości jednak obydwie alternatywy są z gruntu aroganckie. Każda z alternatyw wychodzi z założenia, iż indywidualna istota ludzka ma totalną władzę nad systemem, którego sama stanowi część składową. Nawet w ramach indywidualnej ludzkiej istoty kontrola jest ograniczona. Możemy w pewnym zakresie doprowadzić do tego, aby samemu przyswoić sobie abstrakcyjne charakterystyki takie jak arogancja lub poniżanie, ale nie jesteśmy w żadnym razie kapitanami swojej duszy " (14)
Jausowe oblicze NLP
Jeżeli spojrzymy z perspektywy dnia dzisiejszego wstecz, to epokowe bez wątpienia osiągnięcia Bandlera i Grindera budzą w nas dwuznaczne odczucia. Jeżeli z jednej strony znajdujemy wprost genialne poglądy i sposoby postępowania, to wyraźna rezygnacja z etycznego zakotwiczenia NLP ukrywa przecież jednak w sobie ziarno późniejszych błędnych teorii. Wczesna ocena humanistycznego obrazu człowieka Pearlsa, Satir i Ericsona na korzyść prostoty i prostolinijności modeli położyła zarazem kamień węgielny dla oczywistości NLP jako "czystej technologii komunikacji".
Bandler i Grinder powtórzyli przy swoim podejściu fundamentalny błąd nowoczesnej nauki. Izolowali techniczną sprawność od duchowego podłoża, na którym powstała. Tego rodzaju działanie polega jednak w swym źródle na przyjęciu iż technika sama w sobie jest bez wartości,. Pytanie dotyczące celów, etyki i odpowiedzialności pozostaje tym samym bez odpowiedzi. Na tej drodze pojawia się dla NLP ten sam dylemat, który pierwszych fizyków atomowych doprowadzał prawie do zwątpienia przez całe dziesiątki lat. Przeogromny potencjał NLP pozwala na nie tylko sensowne wykorzystanie siebie. Nadaje się tak samo do tego, aby zostać wykorzystanym w niebezpieczny sposób, ponieważ przynajmniej przy powierzchownej obserwacji żadna postawa etyczna nie jest immanentna. Umieszczono co prawda podstawowe wartości w sposób niejako abstrakcyjny w koncepcje "warunków właściwego formowania dla dokonania zmian" (ekologia) i zasiano przesłanki NLP. Wiele przemawia jednak za tym, iż świadomość centralnego znaczenia tych aspektów NLP w czasie j
ego popularyzacji została zepchnięta poza obszar zapatrzonego w siebie szaleństwa wykonalności.
Rzeczywiście John Grindler przyznał przed kilkoma laty samokrytycznie, że on sam nie myślał wtedy zbyt dalekowzrocznie. Z okazji Workshops w roku 1986 wyraził to tak:
" w ciągu ostatnich... miesięcy odwiedziło mnie cały szereg osób, bliskich przyjaciół i znajomych, wszyscy dobrze wykształceni, zdolni i kreatywni, którzy są dosłownie mistrzami technologii, które ja sam i moi współpracownicy dosłownie formułowaliśmy i przedstawialiśmy. A jednak zderzali się oni na każdym kroku ze światem. Odnosili sukcesy, byli bardzo zdolni, jeżeli chodzi o osiąganie krótkotrwałych celów. Ale było to tak, jak gdyby na dłuższą metę brakowało im mądrości w rodzaju decyzji, które przyszło im podjąć". (15)
W jakiż zatem sposób można uciec od przypadków stworzonych przez siebie? . . . Rozpoznanie szans i niebezpieczeństw NLP, naświetlanie osobistych ustaleń celów i wartości na wszystkich "logicznych poziomach ( NLP )", zachowanie świadomości własnych granic, nie mieszanie tego co możliwe, z tym co faktyczne, pojmowanie NLP jako projektu, a nie jako "kamienia mądrości".
Należy krytycznie badać dalej pewniki i stawiać pod znakiem zapytania. Mogłyby być to pierwsze kroki na drodze do powtórnego przyswojenia sobie tej utraconej mądrości.
_/_
Literatura tematu:
1. Obszerne przedstawienie historii powstania i teoretycznych przesłanek NLP znaleźć można w książce Walker Wolfgang: Abenteuer Kommunikation Bateson, Perls, Satir, Erickson und die Anfaenge des Neurolinguistischen Programmierens (NLP),Wyd.Klett-Cotta,Stuttgart 1996, wydanie polskie: Przygoda z komunikacją, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne GWP 2001.
2. Wywiad z Judith de Lozier, w Multi Min d -NLP aktuell, Letter 6, XI/XII 1993, str. 36.
3. Świetne i znakomicie przygotowanie przedstawienie wczesnych wyników badawczych akademickiego badania terapeutycznego znajduje się w dziele Frank Jerome D.: Uzdrowiciele sposoby działania wpływ psychoterapeutyczny. Od Salamanismusa do nowoczesnej terapii. Wyd.Klett-Cotta,Suttgart 1988 (oryg.. Persuasionand Healing-A Comparative Study of Psychotherapy:Baltimore-Lon -don: The John Hopkins University Press 1961).
4. Bateson Gregory /Jackson Don D. /Haley Jay/ Weakland John H.: Wstępne studium do teorii schizofrenii .(oryg. Towad a Theory of Schizophrenia w Behavioral Science, Vol I/4,1956 str 251-264) niemieckie wyd. W Bateson Gregory: Oekologie des Geistes, antropologische, psychologische, biologische und epistemiologische perspektiven, Suhrkamp, Frankfurt/ M 1985 (oryg. Steps to an Ecology of Mind Coilected Essays in Anthropology, Psychiatry, Evolution and Epistemology Chandler Publishing Co.1972 /str. 270-301 /.
5. por. Walker 1996, str. 47-103 oraz str. 153-169.
6. Podstawowe dzieło na temat badań nad komunikacją szkoły Palo - Alto to Watzlawick, Paul/Beavin, Janet H. /Jackson, Don D.:Komunikacja ludzka - formy, przeszkody, paradoksy Wyd. Hans Huber, Berno-Stuttgart - Toronto 1969/1990 (oryg.: Pragmatics of Human Communication: A Study of International Patterns, Pathologies and Paradoxes. N. Y. W. W. Norton&Co Inc.1967) Pierwsze wyniki teorii zmian przedłożone zostały w książce Waclawick PauI /Weakland,John/ Fisch Richard. Rozwiązania. Uwagi dot. Teorii i praktyki ludzkich przemian Hans Huber.Berno19741992 (oryg.: Change.Principies of Problem Formation and Problem Resolution .N. Y.: W. W. Norton &Co.lnc 1974) Dzieło oparte mocno o prace Miltona H. Ericsona - Studium nt. Terapeutycznej komunikacji znajduje się w Watzlawick Paul: Die Moeg lichkeit des Andersseins. Zur Technik der Therapeutischen Kommunikation. Huber erag, Bern, Stuttgart, Toronto 1997.
7. Weerth Rupprecht: NLP & Imagination. Grundannahmen, Methoden, Moeglichkeiten, Grenzen, Junfermann, Padeboprn 1992, str. 7.
8. Strategiczna koncepcja NLP jest przedmiotem książki Dilts,Robert / Grinder John, Bandler Richard, Bandler -Cameron Leslie, DeLozier Judith: Struktury doświadczenia subiektywnego ich badanie i zmiany poprzez NLP. Junfermann Paderborn 1985 (oryg.Neurolinguistic Programming:Volume I Cupertino:Meta Pyblications 1980).
9. Walker 1996 str. 243-276.
10. Stevens John O: Przedmowa w książce Bandler , Richardl Grinder John: Nowe drogi terapii krótkoterminowej. Programy neurolingwistyczne, Junfermann, Paderborn 1981 (oryg.: Frogs into Princes Moab / Utah, Real People Press 1979) str. 13.
11. Bandler Richard, Grinder John, Satir Virginia: Rozmowy z rodzinami. Wzory rozmów i zmiany terapeutyczne. wyd J. Pfeiffer, Monachium (oryg.:Changing With Families. A Book Abaut Further Education For Being Human.Palo Alto. Science & Behavior Books 1976) str. 11.
12. Anthony Robbins: Energia bez granic, Zasada Power . W jaki sposób zmienicie swoje słabości w pozytywną energię Wyd. Wilhelm Heyne,Monachium 1991, 1997 (org.:Unlimited power N. Y. Simon & Schuster 1986) str. 24.
13. Bateson Gregory: Świadome ustalanie celów versus natura, niemieckie pierwsze wydanie.
W Bateson1985, 8tr549-565 (oryg. Conscious Purpose versus Nature. w Cooper David (Ed) 'The Dialectics ot Liberation.Hamondsworth / Anglia, Baltimore/ Maryland, Victoria / Australia. Penguin Books, Pelican Books 1968.
14. tamże str. 564.
| |
|
|
Mapa NLP Hipnoza Tantra Bibliografia Szkolenia Sklep Artykuły |
Polityka prywatności
Copyright © 2004-2007 Grzegorz Halkiew. All Rights Reserved.
|
|
|